Analiza formalna i jej elementy

Analiza formalna jest podstawową metodą historyczno – artystyczną badania dzieła sztuki, skupiającą się na patrzeniu na dzieło, aby zrozumieć co artysta, za pomocą użytych środków wyrazu, chciał przekazać. Autorka ksiązki,  pt.: „Jak studiować historię sztuki”, Anne D’Alleva zaznacza, że analiza formalna nie może być całkowicie odseparowana od analizy kontekstualnej, dlatego, że odbiorca jako indywiduum tworzy kontekst sam w sobie, a interpretacja której się podejmuje zależy od faktu kim jest, czasu i miejsca w którym żyje czy wykształcenia i doświadczenia które nabył podczas swojej egzystencji.

Jednak żeby ułatwić rozpoznanie formalne dzieła, warto skupić uwagę na takich aspektach jak: kolor, linia, płaszczyzna i bryła, skala, kompozycja.

Analizę koloru, właściwie jest zacząć od określenia barw oraz tego czy artysta chętniej używał kolorów podstawowych czy pochodnych. Do wnikliwszej analizy można się przyjrzeć każdemu kolorowi z osobna, przy uzyciu żywej kolorystyki paleta barw jest nasycona, zaś gdy jest ona zróżnicowana to określa się ją mianem słabo nasyconej. Warto zaznaczyć, że pojęciem waloru dobrze jest się posługiwać dla określenia tonacji czyli natężenia światła względem cienia w dziele sztuki, gdzie pełni on funkcję budowania, tworzenia formy czy przekazu znaczenia dzieła przy kreowaniu konkretnego natężenia emocji w jego wyrazie. Analizę koloru przeprowadza się głównie  podczas interpretacji dzieł malarskich lub rysunkowych, grafik, fotografii a rzadziej rzeźb czy architektury gdzie większe skupienie należy przekierować na określenie waloru dzieła.

Linia jest to pojęcie które odnosi się głównie do malarstwa i grafiki, jednak dotyczy również analizy dzieł przestrzennych tj. rzeźba i architektura. Tak więc, przy dziełach sztuki które są dwuwymiarowe przewagę linii określa się mianem linearyzmu, przewaga plam to malarskość.  Linia może być konturowa albo mocna i ciągła czy przerywana, stworzona za pomocą wielu kresek lub pociągnięć pędzla. Jeśli chodzi o rzeźbę albo architekturę dotyczy to silnie lub słabo zaznaczonej formy czyli obrysu konturów zewnętrznych.

Termin „płaszczyzna” określa wrażenie trójwymiarowości. „Bryła” określa przestrzeń stworzoną przez dzieło sztuki,  wskazuje na to czy sprawia wrażenie formy która posiada ciężar i rozmiar, są to cechy charakterystyczne dla rzeźby, architektury i instalacji.

Skala albo rozmiar relatywny to terminy odnoszące się do wzajemnej relacji poszczególnych elementów dzieła do siebie, a także relacji dzieła do widza. Polega na ustaleniu czy jeden rodzaj skali jest konsekwentnie stosowany czy występują różnice które mają na celu podkreślenie rangi, doniosłości czy, idąc tym tropem, określenia mniej lub bardziej ważnych elementów przedstawienia, co często było stosowane w sztuce sakralnej gdzie bóstwa były w większej skali niż pozostałe postacie, po to by wskazać na ich ważność. Skalę określa się również w relacji do odbiorcy tzn. czy jest naturanych rozmiarów, ponadnaturalnych albo miniaturą.

Kompozycja to wszystko to co znajduje się w przedstawieniu oraz sposób w jaki jest umieszczone w dziele sztuki. Elementy uwzględnione wcześniej składają się na całość kompozycji oraz efekt wizualny. Przy określaniu kompozycji w pierwszym momencie warto uwzględnić który element jako pierwszy przyciąga uwage wzroku i co wizualnie jest podkreślone, a następnie w jaki sposób jest wyodrębniony (może być oczywiście kilka takich elementów) za pomocą środków kolorystycznych, linii czy skali. Istotne jest również zwrócenie uwagi na to czy występuje rytm, wzór, struktura geometryczna w kompozycji. Kompozycja moze być jednolita i tworzyć całość albo być rozproszona czyli elementy są od siebie niezależne i oddzielone. Na kompozycję składa się również określenie  emocji obecnych w dziele lub ideii oraz tego za pomocą jakich środków wizualnych zostały  ukazane.

Źródło: Anne D’Alleva „Jak studiować historię sztuki”