Jan Matejko, kawałek biografii

” Młody Matejko miał być malarzem, a żył w mieście, gdzie obrazów widzieć nie mógł. Były niektóre, i bardzo piękne, ale w domach prywatnych, gdzie nieśmiały uczeń może je przypadkiem raz lub dwa zobaczył, ale wpatrywać się w nie, żyć między niemi, oddychać niemi nie mógł. W kościołach nie widział nic dobrego, w szkole odlewy antyków, na wystawie obrazów same rzeczy nowe, a jeżeli dawne, to słabe w galerii Dąbskich. Widział więc swoją sztukę tak, jak ją sobie wyobrażał, jak ja w sobie nosił, nie znał jej z jej dzieł wielkich”

Stanisław Tarnowski, „Matejko”, Kraków 1897

Jan Matejko urodzony 24.czerwca.1838 roku był dziewiątym z jedenaściorga dzieci, ojca który sprowadził się do Krakowa z Czech, do końca życia mówił po polsku z błędami i pierwotnie nazywał się Matieyka, oraz matki wywodzącej się z rodziny o korzeniach niemieckich. Rodzice Jana Matejki z powodu różnic religijnych, gdyż matka była ewangeliczką a ojciec katolikiem biorą podwójny ślub jednego dnia  w kościele św. Krzyża, a następnego w parafii ewangelickiej. Rodzina zamieszkuje dwupokojowe mieszkanie w rodzinnej kamienicy przy ulicy Floriańskiej. Chociaż początkowo ojciec nie zachęcał swojego syna do rysowania czy malowania, a raczej do gry na fortepianie, w ostateczności umieszcza Jana w Szkole Sztuk Pięknych, co ma miejsce w roku 1851. Okazuje się bardzo pilnym uczniem w szkole, a pracą przy malowaniu szyldów czy kolorowaniu fotografii zarabia na przybory malarskie. Profesorami w szkole są Wojciech Korneli Stattler i Władysław Łuszczkiewicz. Poza zajęciami, w czasie prywatnym młody Matejko szuka wzorów w kościołach, w książkach pożyczonych przez starszego brata, w ołtarzu Wita Stwosza. Dzięki temu staje się ekspertem w sprawach kultury materialnej dawnych wieków, notując tą wiedzę rysunkiem lub akwarelą. Zbiór prac w rezultacie składa się z kilku tysięcy szkiców, zostaje nazwany skarbczykiem. W 1858 roku Matejko otrzymuje stypendium na studia w Monachium, gdzie ogląda dzieła w Pinakotece, zwiedzając kościoły i kolekcje prywatne, fascynują go prace Rubensa, van Dyck’a i Delaroche. Po powrocie do Krakowa wynajmuje pracownię przy ulicy Krupniczej, która jest tak ciasna, że obrazy większych rozmiarów musi zwijać i malować po kawałku. Czas ten w jego życiu jest marny finansowo, jednak Matejko nie przestaje pracować. W roku 1862 otrzymuje propozycję od Towarzystwa Stuk Pięknych że zapłaci mu 1000 reńskich za obraz pt.: „Kochanowskiego ze zmarłą Urszulką” pod warunkiem, że wyjedzie na dalsze studia do Wiednia, którą odrzuca. W roku 1862 maluje jeden ze swoich najbardziej rozpoznawalnych i najpiękniejszych obrazów „Stańczyka w czasie balu”.

Spędza czas w Wiśniczu wraz ze swoją przyszłą małżonką Teodorą Giebułtowską, jej bratem, z którym się przyjaźni oraz ich starszą siostrą, mieszkającą tam z mężem Leonardem Serafińskim. Właśnie w Wiśniczu powstaje seria portretów Giebułtowskich i Serafińskich.

W 1863 roku, 22 stycznia wybucha powstanie (Powstanie Styczniowe), mimo początkowych wahań Jan Matejko nie decyduje się na uczestnictwo, za to pomaga przy wożeniu broni i materialnie.

W wieku 26 lat kończy malować „Kazanie Skargi”, odnosi sukces, a dochód ze wstępu na wystawę przeznacza na sieroty. Pieniądze ze sprzedanego obrazu przeznacza na małżeństwo. 21.listopada 1864 roku poślubia Teodorę Giebułtowską, po kilku miesiącach wyjeżdżają razem przez Pragę, Drezno, Kolonię do Paryża, gdzie obraz „Kazanie Skargi” zostaje zaprezentowany w ramach Salonu. Artysta staje się uznanym malarzem, otrzymuje złoty medal. Kontynuuje w tym czasie edukację artystyczną we własnym zakresie zwiedzając galerie, muzea i zabytki, a także rysując w Luwrze po kilka godzin.

Po powrocie do Krakowa, w roku 1865 na jesień rodzi się pierwsze dziecko małżonków. Malarz kończy malowanie obrazu „Rejtan”, za którego po skończeniu otrzyma medal w Paryżu. Obraz zostaje zakupiony przez cesarza Franciszka Józefa, jednak w Polsce staje się przedmiotem ataków. Krytycy zarzucają Matejce zbytnią swobodę w traktowaniu historii przez to że pokazuje upadek Polski jako hańbę, robiąc przykrość potomkom arystokratycznych rodzin. Okazuje się że interpretacje uzależnione od politycznych opinii biorą górę nad dyskusją artystyczną. Matejko jednak traktuje swoje obrazy jako głos w polemice na temat historii, teraźniejszości i przyszłości Polski.

Następuje w jego życiu okres kłopotów finansowych i zdrowotnych, podobnie jak w Krakowie, który pogrąża się w biedzie i letargu. Ośrodkiem żywej myśli pozostaje Uniwersytet Jagielloński oraz Towarzystwo Naukowe, chociaż atmosfera panująca wokół również wpływa na te instytucje. W czasach tych ciągle aktywny artysta tworzy nadal swe obrazy, a każdy z nich staje się publicznym wydarzeniem, szeroko komentowanym i przyciągającym tłumy na wystawy.

W 1869 roku po namalowaniu „Unii Lubelskiej”, otrzymuje w Paryżu Legię Honorową, a w 1877 roku obraz staje się własnością całego kraju. Jest to czas kiedy artysta sprzedaje coraz więcej, co daje mu mozliwość zakupu, między innymi, domu na ulicy Floriańskiej, a także wyjazdu z żoną do Stambułu.

Jan Matejko zostaje dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych, w związku z tym walczy o pieniądze, o bibliotekę, o budowę nowego gmachu, o etaty. Jego życie upływa bardzo aktywnie, dostaje dowody uznania, zostaje członkiem honorowym Akademii paryskiej, berlińskiej, praskiej, wiedeńskiej i akademii Rafaelowskiej w Urbino. Tworzy obrazy przedstawiające wielkie wizje historyczne, które wymagają solidnych badań źródłowych, maluje portrety, kreśli humorystyczne szkice. Mimo że pojawiają się problemy rodzinne nie rezygnuje ze swojej aktywności. Jest bardzo hojny: funduje stypendia, wspomaga Towarzystwo Bratniej Pomocy Artystów i ofiarowuje narodowi serię arcydzieł, których wartość handlowa okazuje się być ogromna. Walczy o upiększenie Krakowa i zachowanie w mieście zabytków.

Jan Matejko jest zdecydowanie osobą oddaną wierze katolickiej i ojczyźnie, to patriota w każdym calu. Maluje Polskę, taką jaką chciałby widzieć w rzeczywistości i maluje rzeczywistość Polską taką jak ją widzi. Zdaje się robić wszystko dla poprawy Krakowa i swojego kraju. Otrzymuje od miasta Kraków berło sztuki, honoris causa i honorowe obywatelstwo, w dowód wdzięczności jego zaangażowania w sprawy artystyczne i państwowe.

Artysta, Jan Matejko umiera 11 listopada 1893 roku w wieku 55 lat, w pogrzebie bierze udział cały Kraków.

 

Źródło: „Wielcy Malarze. Matejko.”

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s